Logopedyczny "Mini poradnik"

Na całokształt rozwoju dziecka w dużej mierze wpływa mowa.

Umożliwia ona komunikację interpersonalną, jest narzędziem wyrażania własnych sądów, uczuć i upodobań. Pozwala zdobywać informacje o otaczającej rzeczywistości.

Mowa jest sprawnością wymagającą doskonalenia. Drogą do jej nabywania jest kontakt ze środowiskiem, a więc przejmowanie prawidłowych wzorców mowy poprzez osłuchanie się z najbliższym otoczeniem.

Od dziecka siedmioletniego wymaga się poprawnego wypowiadania się, swobodnego posługiwania się językiem, a także prawidłowego wymawiania wszystkich głosek.

Zaburzenia i wady wymowy w znacznym stopniu utrudniają osiąganie sukcesów w szkole. Wczesna diagnoza wad wymowy stwarza możliwość szybkiego podjęcia terapii, co stanowi podstawowy warunek optymalnego rozwoju dziecka.

Zapobieganie wadom wymowy to również zapobieganie trudnościom i niepowodzeniom szkolnym. Bowiem dziecko źle mówiące najczęściej pisze z błędami, słabo czyta, przejawia zahamowanie w wypowiadaniu się.

Mowa jest atutem w nawiązywaniu kontaktów społecznych, daje możliwość precyzji komunikacji, stanowi narzędzie w zdobywaniu informacji oraz zwiększa poczucie bezpieczeństwa.

Najczęściej spotykane wady wymowy:

SEPLENIENIE- to nieprawidłowa wymowa głosek  s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, ś, ź,ć,dź.

Najczęściej spotykamy nieprawidłową realizację głosek sz,ż,cz,dż, które wymawiane są jak s,z,c,dz  np. szafa- safa, żaba-zaba, czapka-capka, dżokej-dzokej lub ś, ź, ć, dź. Jedną z kilku odmian seplenienia  jest seplenienie międzyzębowe. Dziecko wymawia te głoski z językiem wsuniętym między zęby. Wada ta nie ustępuje samoistnie. Seplenienie boczne charakteryzuje się nieprzyjemnym brzmieniem.

RERANIE- to nieprawidłowa realizacja głoski r. Głoska ta jest dźwiękiem trudnym pod względem artykulacyjnym. Pojawia się  zwykle najpóźniej w zasobie dźwiękowym dziecka(między 5 a 6 rokiem życia).Może być ona wymawiana jako l np. lowel lub j  np. jowej, bądź po prostu opuszczana.

Nieprawidłowa wymowa dźwięku r  jest jedną z bardzo często występujących wad wymowy u dzieci, a niekiedy czasem u dorosłych. Nazywana jest reraniem lub rotacyzmem. Czasami dziecko pobudza do drgania nie język lecz języczek, czasami nawet wargi lub policzki. Nie jest to prawidłowa forma artykulacji i wymaga wczesnej reedukacji.

Bezpośrednią przyczyną rerania jest niedostateczna sprawność ruchowa czubka języka, który wskutek tego nie wykonuje drobnych ruchów wibracyjnych, koniecznych do  wytworzenia prawidłowego r . Istotne znaczenie ma również sama budowa anatomiczna języka. Jeśli jest on zbyt duży i gruby albo też napięcie mięśniowe języka jest wzmożone lub osłabione czy wreszcie wędzidełko językowe jest zbyt krótkie, to wykonanie ruchów koniecznych do wytworzenia prawidłowej głoski ,,r” nie będzie możliwe.

Głoska r powstaje w skutek szybkich i delikatnych uderzeń języka o wałek dziąsłowy, znajdujący się za górnymi zębami. W większości przypadków prowadzi się ćwiczenia wstępne, których celem jest doprowadzenie do wibracji czubka języka.

BEZDŹWIĘCZNOŚĆ- polega na wymawianiu głosek dźwięcznych bezdźwięcznie  czyli  głoski są wymawiane bez udziału więzadeł głosowych.

np. woda-fota, dom-tom, koza-kosa. Zaburzeniom dźwięczności może ulegać 13 par opozycji fonologicznych:

b-p(bułka-pułka),bi-pi(bilet-pilet),d-t(dom-tom),g-k(garnek-karnek),

gi-ki(gimnastyka-kimnastyka),dz-c(dzbanek-cpanek),dż-cz(dżem-czem),

dź-ć(dźwig-ćfik),w-f(woda-fota),wi-fi(wiatr-fiatr),z-s(zupa-supa),ż-sz(żaba-szapa),ź-ś(źrebak-śrepak).

 Przyczyną bezdźwięczności jest zwykle zaburzenie słuchu fonematycznego. Słuch  fonematyczny jest to zdolność precyzyjnego słyszenia i różnicowania dźwięków mowy. Dziecko musi wyodrębnić z potoku mowy wyrazy, a w wyrazach-sylaby ,w sylabach z kolei głoski. Musi też uchwycić kolejność głosek w wyrazie, odróżnić poszczególne głoski, a zwłaszcza dźwięczne od ich bezdźwięcznych odpowiedników.

Zaburzenie słuchu fonematycznego przede wszystkim utrudnia dokonywanie analizy i syntezy słuchowej wyrazów w znacznym stopniu warunkujących opanowanie umiejętności pisania i czytania.

Przy mowie bezdźwięcznej głos jest monotonny i cichy, wargi zwykle wiotkie, a napięcie mięśni artykulacyjnych często jest obniżone.

Dlatego we wstępnej fazie terapii mowy bezdźwięcznej stosuje się ćwiczenia zwiększające napięcie mięśniowe narządów artykulacyjnych (policzków, warg, języka).Drugą ważną grupą ćwiczeń są ćwiczenia słuchowe. Ich celem jest  doprowadzenie  do umiejętności słuchowego różnicowania głosek bezdźwięcznych i ich dźwięcznych odpowiedników. Należy doprowadzić do uzmysłowienia sobie przez dziecko różnic pomiędzy tymi głoskami na podstawie wrażenia czucia i wibracji u logopedy. Wrażenia te można uzyskać w wyniku przyłożenia dłoni do krtani lub położenia jej na szczycie głowy.

KAPPACYZM- to wada artykulacyjna polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek tylnojęzykowych zwartych: k, ki.

Zamiana głosek k, ki na t , ti np. kura-tura, kino-tino.

GAMMACYZM-nieprawidłowa wymowa głoski: g, gi.

Zamiana głosek  g, gi na d, di np. góra-dóra, gitara-ditara, kogut-kodut.

LAMBDACYZM- nieprawidłowa realizacja głoski  L.

Głoska ta stosunkowo rzadko jest zniekształcona. Najczęściej jest zastępowana przez,, j ‘’albo przez ,,r” np. lalka-jajka,lampa-jampa.

BETACYZM- to wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głoski  b.

Zamiana głoski b (substytucja) na inną głoskę wypowiadaną prawidłowo

np. bałwan -jałwan, wałwan.

 

Dodatkowe informacje